Urząd Gminy Kikół

1. Nazwa

Nazwę wsi wzmiankowano po raz pierwszy już na początku XIV w. Pierwszy zapis – Volia pochodzi z roku 1329. Jest to nazwa kulturowa, oznaczająca wytwór kultury społecznej. Związana jest z dawnym osadnictwem opartym na tzw. wolniźnie i gospodarce czynszowej. Termin wola oznaczał dawniej przywilej zwalniający na pewien czas od świadczeń i obowiązków wobec właściciela ziemi. Okres wolny od świadczeń towarzyszył głównie osadnictwu na prawie niemieckim.

2. Historia wsi

Wola jest uznawana za pierwotne gniazdo Ogończyków w Ziemi Dobrzyńskiej – rodu na stałe wpisanego w historię gminy Kikół.
W roku 1329 książę dobrzyński Władysław Siemowitowic, w uznaniu zasług, nadał prawo chełmińskie czterem wsiom należącym do czterech braci: Pawła, Marcina, Jakuba i Piotra – synów rycerza noszącego przydomek Ogon (z łac. Cauda). Wsiami tymi były: Wola, Lubin, Dąbrówka i Murzynowo.
Paweł Ogończyk przez długi czas przebywał w otoczeniu Władysława Łokietka. Z jego rąk otrzymał urzędy na Pomorzu Gdańskim, a w 1308 r. bronił Gdańska przed Krzyżakami. Piastował także urzędy starosty łęczyckiego i dobrzyńskiego, a potem wojewody łęczyckiego. W roku 1329 bronił przed Krzyżakami Dobrzyń nad Wisłą. Mimo że został pokonany, udało mu się uratować spory oddział rycerzy. Później brał udział w wyprawie Łokietka i bitwie pod Płowcami w 1331 r., gdzie dowodził rycerstwem łęczyckim.
Piotr Ogończyk wymieniony został w dokumentach po raz pierwszy w 1325 r. jako uczestnik uroczystości nadania bożogrobcom miechowskim kaplicy w pobliskim Suminie.
W 1350 r. Książę Władysław, z pominięciem wszystkich pośrednich szczebli, wyniósł go do godności kasztelana dobrzyńskiego. Ufundował kościoły w Woli i Radzikach.
Do dziś przetrwała jego pieczęć z wyobrażeniem herbu Ogończyk i jest to najstarszy, znany wizerunek tego herbu.
Potomkowie Ogończyków przez długie lata sprawowali szereg zaszczytnych urzędów Ziemi Dobrzyńskiej.
W 1825 r. Wolę odziedziczył Ignacy Zieliński, który wzniósł tutaj drewniany dworek i założył wokół niego park.
W roku 1872 Towarzystwo Kredytowe Ziemskie wystawiło dobra na licytację. Nabył je Gustaw Zieliński, student prawa i administracji na Uniwersytecie Warszawskim oraz uczestnik Powstania Listopadowego. Za działalność patriotyczną został skazany na konfiskatę majątku, utratę praw publicznych i zesłany na Syberię, gdzie zajął się działalnością literacką. Tam powstały jego największe dzieła: powieść poetycka „Kirgiz” i poemat historyczny „Jan z Kępy”. Po powrocie do kraju odziedziczył po stryju jego ogromny majątek – Skępe. Stał się największym posiadaczem ziemskim na terenie Ziemi Dobrzyńskiej. Sprawował wiele zaszczytnych funkcji: prezesa Towarzystwa Rolniczego w Płocku, sędziego pokoju powiatu lipnowskiego i radcy dyrekcji szczegółowej Towarzystwa Kredytowego. Kontynuował jednak swoje pasje literackie i historyczne. Zgromadził bibliotekę liczącą ponad 20 tysięcy tomów, która zyskała miano Belwederu Skępskiego, a po jego śmierci została przekazana Towarzystwu Naukowemu Płockiemu.
Na początku XX w. jeszcze kilkakrotnie zmieniali się właściciele majątku. Jednym z nich był dyrektor Banku Ziemiańskiego – Tadeusz Sułowski, który w lipcu 1928 r. miał zaszczyt gościć prezydenta RP Ignacego Mościckiego.
W XIX w. w Woli funkcjonowała szkoła początkowa, browar i gorzelnia. Sama miejscowość liczyła 33 domy, które zamieszkiwało 249 mieszkańców. Istniały tu trzy folwarki: Wola, Wymysły i Swoboda.

3. Parafia

Fundatorem pierwszego kościoła w Woli był Piotr Ogończyk. Drugi kościół, drewniany, p.w. Wszystkich Świętych erygowano w 1538 r. Akt erekcyjny powtórzono w roku 1609. Parafia obejmowała pierwotne posiadłości Ogończyków: Wolę, Lubin, Dąbrówkę i Trutowo.
W roku 1757 ówczesny dziedzic (najprawdopodobniej Szymon Zieliński) zajął posiadłości kościelne, pozbawiając w ten sposób kościółek dochodów, co było przyczyną ruiny kościoła, a następnie jego zamknięcia w 1835 r.
Po zniszczeniu kościoła parafię przeniesiono do Trutowa, gdzie znajdował się istniejący do dziś klasztor Ojców Karmelitów. Drewniany kościół stał jeszcze przez 20 lat jako ruina, a cmentarz służy mieszkańcom wsi aż po dzień dzisiejszy.
Obecnie w Woli istnieje wybudowany w latach 1992 - 1995 kościół filialny parafii w Trutowie. Jest to jednonawowa, murowana budowla, z węższym, wielobocznie zamkniętym prezbiterium i kaplicą boczną poświęconą Matce Bożej. W ołtarzu znajduje się rzeźba świętej Królowej Jadwigi, która przyczyniła się do sprowadzenia Karmelitów do Polski. Na ścianie nawy obraz św. Anny Samotrzeć, pochodzący ze poprzedniego kościoła w Woli.

2. Dworek

Dworek w Woli wzniesiono w 1 ćw. XIX w. dla Władysława Zielińskiego, przebudowany w stylu klasycystycznym w 2 poł. XIX w. Była to klasycystyczna, parterowa, otynkowana budowla drewniana o konstrukcji zrębowej, na rzucie prostokąta. Jego czterospadowy dach pokryty był gontem i papą. Do dziś z majątku zachował się jedynie budynek „rządcówki”.

3. Park

Za dworkiem, na malowniczej skarpie opadającej ku płynącemu w dole strumieniowi - Niedźwiadce, powstał park krajobrazowy wg projektu właściciela. Do dworu wiodła wysadzana kasztanowcami aleja, z którą sąsiadował staw otoczony świerkami.

4. Strażnica KOSP

W Woli znajduje się nowoczesna strażnica Karmelickiej Ochotniczej Straży Pożarnej z pobliskiego Trutowa. Jej budowę rozpoczęto w roku 2002.

5. Bractwo Kurkowe

Wola jest także siedzibą Kurkowego Bractwa Strzeleckiego Ziemi Dobrzyńskiej. Jest to elitarne stowarzyszenie propagujące rozwój sportów strzeleckich i obronnych oraz krzewiące ideę patriotyzmu, poszanowania tradycji historycznych i dziedzictwa kulturowego.

6. „Parasol”

Niedaleko od Woli, przy drodze numer 10, we wsi Krzywy Las, rośnie charakterystyczna sosna o niespotykanym kształcie, nazywana przez okolicznych mieszkańców „parasolem”. Jej urokowi ulegają niemal wszyscy podróżni. Wśród nich znalazł się także poeta – Edward Stachura, który wspominał: „odpoczywałem przy drodze przy drodze Dziewiętnastej, między Czernikowem a miejscowością Kikół, obok wiejskiej, dziwnej sosny, którą kocham i zdaje się, z wzajemnością”.
W roku 2003 wizerunek owej sosny wykorzystany został jako element logo powiatu lipnowskiego.