Urząd Gminy Kikół

1. Nazwa

Nazwa miejscowości była wzmiankowana już w XIV wieku. Pierwszy zapis pochodzi z roku 1329. Jest to nazwa dzierżawcza, utworzona od nazwy osobowej Luba poprzez dodanie posesywnego przyrostka rodzaju nijakiego – ino i oznaczała jakąś posiadłość ówczesnego Luby (pole, sioło, miejsce itp.).

2. Archeologia

W roku 1992 w czasie prac polowych w miejscowości Lubin odkryto grób skrzynkowy kultury pomorskiej. W wyniku podjętych prac wykopaliskowych odkryto w tym miejscu jeszcze dwa podobne obiekty, skoncentrowane na niewielkiej przestrzeni. Pierwszy grób skrzynkowy był całkowicie wypełniony naczyniami i zawierał 17 popielnic i 2 naczynia przystawkowe. Kolejny grób skrzynkowy wypełniony był tylko w połowie i zawierał 6 popielnic i 3 przystawki. Pośród szczątków kostnych znaleziono drobne ozdoby: kółka z drutu brązowego i taśmy żelaznej, paciorek ceramiczny i liczne nadtopione paciorki z ciemnoniebieskiego szkła.
W wyniku badań z roku 1994 odkryto nieopodal kolejną koncentrację zawierającą 5 grobów. Tym razem były to jednak groby kloszowe i grób jamowy.
Pozwoliło to na sformułowanie hipotezy o 2 fazach funkcjonowania cmentarzyska. Starsze pochodzi z przełomu okresu halsztackiego i wczesnego okresu lateńskiego (ok. 400 l.p.n.e.), a młodsze – z okresu lateńskiego (ok. 300 – 250 l.p.n.e.).

3. Historia wsi

Wieś Lubin należała w średniowieczu do gniazda rodu Ogończyków, w skład którego wchodziły także: Dąbrówka, Trutowo i Wola. Lubin został wymieniony w przywileju księcia dobrzyńskiego Władysława z roku 1329, w którym to nadano prawo chełmińskie czterem wsiom należącym do czterech braci herbu Ogończyk: Pawła, Marcina, Jakuba i Piotra.
Paweł Ogończyk był zasłużonym w czasie agresji krzyżackiej na Pomorze Gdańskie stronnikiem Władysława Łokietka. Sprawował urzędy starosty, kasztelana oraz wojewody łęczyckiego. W roku 1326 wystąpił jako poręczyciel rozejmu z Krzyżakami. W roku 1329 bronił przed nimi Dobrzynia nad Wisłą, a w 1331 r. brał udział w bitwie pod Płowcami.
Po jego śmierci Lubin wraz z Wolą trafił w ręce najmłodszego syna wojewody – Piotra.
Do początków XVI w. Lubin związany był z działem szlacheckim w pobliskim Kikole. Dział ten, po konfiskacie przez króla Władysława Jagiełłę za poparcie Krzyżaków przez Jana z Kikoła (potomka Piotra Ogona) w czasie okupacji Ziemi Dobrzyńskiej w latach 1392 – 1405, wrócił do nich dzięki wstawiennictwu krewniaka – Mikołaja Parawy z Lubina.
Dział szlachecki w Kikole został przejęty w pierwszej połowie XVI w. przez Walentego Orłowskiego h. Lubicz.
W XVIII w. Lubin wraz z Lubinkiem wyszedł z rąk Orłowskich i został włączony w skład dóbr Wojciecha Jana Zboińskiego h. Ogończyk. Wreszcie odziedziczył je Ignacy Antoni Zboiński – właściciel majątku w Kikole i jeden z najbogatszych ziemian na terenie Ziemi Dobrzyńskiej.
Majątek w Lubinie jeszcze wielokrotnie zmieniał właścicieli. W drugiej połowie XIX w. należał do rodziny Prażmowskich, którzy wybudowali tu barokowy pałacyk. W roku 1908 majątek odkupił Edward Landie. Po jego śmierci dobra odziedziczył syn Julian, ale w 1921 r. odkupił je drugi jego syn  – Stanisław, który wcześniej pełnił funkcję konsula polskiego w Detroit oraz dyrektora departamentu w Ministerstwie Przemysłu i Handlu. W roku 1929 jego majątek liczył 495 ha gruntów.
Po wybuchu II wojny światowej Stanisław Landie został aresztowany przez Niemców na zorganizowanym 24 X 1939 r. fikcyjnym zebraniu ziemian w Lipnie. Następnie trafił do obozu Rudau pod Królewcem, gdzie zginął bez wieści. W 1945 r. majątek w Lubinie został przejęty na własność Skarbu Państwa.

4. Założenie dworskie

Zespół dworsko – parkowy w Lubinie położony jest na zachód od drogi wojewódzkiej nr 554 Kikół – Golub-Dobrzyń. Składał się dawniej z trzech części. Dwór z parkiem zajmowały część centralną, zabudowania folwarczne usytuowane były na zachód od nich, a część północną zajmowały sady.

Park

Park dworski w Lubinie miał charakter krajobrazowy. Jego układ oparty był na osi centralnej wyznaczonej między rezydencją a stawem. Jego południową granicę wyznacza szpaler kasztanowców przy drodze do czworaków, natomiast granicę północną – szpaler grabowy. Przy wjeździe na teren parku, na zakończeniu klonowej alei dojazdowej, posadzono kasztanowce akcentujące czterofilarową bramę.
Zasadniczy zrąb parku ukształtowano pod koniec XIX w. w oparciu o stary drzewostan z końca XVIII w. Po roku 1920 park został powiększony na zachód, gdzie nasadzono skupiska świerków.
Pod względem gatunkowym przeważają tutaj drzewa liściaste, głównie klony i jawory. Spośród drzew iglastych najliczniej występuje świerk pospolity i modrzew europejski.

Dwór

Dworek usytuowany jest w południowej części parku. Powstał najprawdopodobniej w miejscu wcześniejszego, XVIII – wiecznego dworu drewnianego. Wzniesiono go na planie prostokąta położonego wzdłuż linii wschód - zachód, z fasadą skierowaną na południe. Został wybudowany z inicjatywy Prażmowskich w latach 1870 – 1880, według projektu wielkopolskiego architekta – Stanisława Hebanowskiego, w stylu nawiązującym do wczesnego baroku francuskiego.
Dwór w Lubinie jest rzadkim przykładem importu projektu wybitnego architekta na obszar Ziemi Dobrzyńskiej. Jego architektura charakteryzuje się szlachetnymi proporcjami, jasnością kompozycji i bardzo dobrej jakości detalem.
Jest to zwarta, podpiwniczona, murowana budowla dwukondygnacyjna z dwuspadowym dachem w części środkowej i niskimi dachami trójpołaciowym w częściach zewnętrznych. Głównym akcentem dekoracyjnym dworu są bogato dekorowane środkowe ryzality, stanowiące jakby oddzielną bryłę przecinającą w poprzek całą budowlę oraz ich bogato zdobione frontony. Zarówno elewację południową, jak i północną poprzedzają reprezentacyjne szerokie schody. Przed elewacją frontową ustawiona jest fontanna z okrągłym basenem.
Folwark
Część gospodarczą założenia dworskiego usytuowano przy jego wschodniej granicy, wzdłuż drogi gospodarczej. W pobliżu wjazdu, po prawej stronie znajdowała się „rządcówka”, dalej po lewej stronie stały pralnia i suszarnia (pierwotnie pełniące funkcję wozowni), a za nimi budynki gospodarskie, z których do dnia dzisiejszego zachowała się jedynie obora. W latach 1920 – 1925 dobudowano również czworaki.
W najlepszym stanie zachowała się do dziś „rządcówka”. Powstała ona w XIX w. jako budynek parterowy z dekorowanymi szczytami i dość wysokim dachem dwuspadowym.

5. Kapliczka

W pobliżu założenia dworskiego w Lubinie znajduje się murowana kapliczka z 1910 r. z figurą Matki Boskiej.

6. Cmentarz ewangelicki

W Lubinie funkcjonował dawniej zbór i cmentarz ewangelicki, którego pozostałości znajdują się w pobliżu Jeziora Jeżewiec.