Urząd Gminy Kikół

1. Wzgórze kościelne

Kikół pojawił się w źródłach pisanych w roku 1236, w dokumencie ze znanego wiecu książęcego w Dankowie, w którym odnotowano pierwszą i jedyną wzmiankę o grodzie (castrum Kychol) i o kasztelanii kikolskiej.
Grodzisko w Kikole położone jest przy skrzyżowaniu dróg nr 10: Warszawa – Szczecin i nr 554: Golub - Dobrzyń – Kikół, na wyniesionym ponad 10 m nad szosę wzgórzu, w odległości około 120 m na północny wschód od Jeziora Kikolskiego. Obecnie w miejscu tym stoi murowany kościół parafialny.
Badania powierzchniowe z lat 1964 i 1987 oraz weryfikacyjno-konserwatorskie z roku 1994 pozwoliły na zarysowanie hipotezy, że: „Na wywyższonym, ulokowanym na skraju wysoczyzny i posiadającym spore, naturalne walory obronne cyplu, wcinającym się w jezioro, już w pradziejach  koncentrowało się osadnictwo kultury amfor kulistych (a może i innych cykli kulturowych). Sądzić można, że w tym samym miejscu ulokował się wczesnośredniowieczny Kikół, którego dowodnie poświadczona metryka źródłowa sięga I połowy XIII w. Być może osadnictwo otwarte zajęło część wschodnią cypla, natomiast część zachodnią, może odciętą przekopem, zajął gród.”
Z literatury dowiadujemy się, że grodzisko było siedzibą kasztelanii kikolskiej, przeniesionej tutaj z pobliskiego Steklina. Obejmowała tereny położone między czterema rzekami: Drwęcą, Wisłą, Mienią i Ruźcem. Kasztelania funkcjonowała stosunkowo krótko, może do połowy XIII w., kiedy to gród został najprawdopodobniej zniszczony w efekcie najazdu Prusów, a jej terytorium zostało przyłączone do kasztelanii dobrzyńskiej i słońskiej.
Hipotezy te potwierdzić mogą pełne badania archeologiczne kościelnego wzgórza.
Na przełomie wieków średnich i w czasach nowożytnych nastąpił rozwój osady, która funkcjonowała niewątpliwie w bezpośredniej bliskości kościoła (a właściwie kolejno po sobie następujących kościołów) co najmniej od połowy XVII w. Również w tym miejscu, na południe od kościoła, ulokowano cmentarz.

2. Parafia i kościoły

Od średniowiecza Kikół pełnił funkcję ośrodka parafialnego. Najprawdopodobniej już w XIV w. w miejscu tym stanął pierwszy kościół (zapewne grodowy), który nie jest znany. Samą parafię p.w. św. Wojciecha bp męczennika, wzmiankowaną dopiero w roku 1480, można zaliczyć do najstarszych w Ziemi Dobrzyńskiej.
Na początku XVII w. w skład kikolskiej parafii wchodziły wsie: Brzeźno, Ciełuchowo, Gołuchowo, Grodzeń, Jarczechowo, Kikół, Moszczonne, Sikórz, Wolęcin i Zajeziorze.
Do roku 1925 parafia kikolska wchodziła w skład diecezji płockiej, po czym znalazła się w granicach diecezji włocławskiej. Posiadała również kościoły filialne – w Grodzeniu (z 1778 r.) i Brzeźnie (wzmiankowany w 1841 r.)
Pierwszą znaną świątynią w Kikole był murowany kościół fundacji Franciszka Ksawerego Zboińskiego, który powstał między rokiem 1791, a 1815. Obecny został wybudowany w latach 1904 – 1909 i konsekrowany 23 IX 1910 r., gdy proboszczem parafii był ks. Adolf Kukwa.
Kościół zbudowany jest z cegły w stylu neogotyckim i pokryty blachą. Nawa główna ma drewniany strop o beczkowatym kształcie. Jest on otoczony ceglanym parkanem z dwiema neogotyckimi bramami – główną i cmentarną. Wyposażenie wnętrza niejednolite stylowo. Ołtarz główny i ambona neogotyckie. Rokokowa chrzcielnica z poł. XVIII w. W prawym ołtarzu bocznym figura Matki Boskiej Bolesnej z Konotopia, w lewym obraz ukrzyżowania z roku 1817 sygnowany przez J. Paszkiewicza. Przy głównym wejściu epitafium Ignacego Antoniego Zboińskiego (1796), wojewody płockiego, kawalera Orderów Orła Białego i św. Stanisława, wcześniej wmurowane w posadzkę krypty poprzedniego kościoła, gdzie spoczywało serce właściciela Kikoła. W tzw. skarbcu tablice nagrobne i epitafia: Franciszka Ksawerego Zboińskiego (1818), Joanny z Grabieńskich Zboińskiej (1821) - żony Franciszka Ksawerego, Ignacego Tadeusza Zboińskiego (1821), Karola Zboińskiego (1850),  Joanny z hr. Zboińskich Lubicz Piwnickiej (1880), a przy wejściu do kościoła Julii ze Smolińskich Tłuchowskiej (1878).
Jeszcze w latach 70 – tych XX w. w kościele znajdowała się podziemna kruchta. W zabytkowych, cynowych trumnach spoczywały w niej  doczesne szczątki rodziny Zboińskich. Niestety, szczątki fundatorów poprzedniego kościoła zostały stamtąd usunięte, kruchta została zamieniona na kotłownię, a zabytkowe trumny uległy zniszczeniu.
Obok kościoła znajduje się plebania z tego samego okresu i cmentarz grzebalny, a na nim kilkanaście interesujących architektonicznie nagrobków z końca XIX i początku XX w. Przy bramie miejsce spoczynku budowniczego kościoła – ks. A. Kukwy, a w południowo – zachodniej części cmentarza kwatera poświęcona właścicielom majątku Kikół – rodzinie Nałęczów.
3. Skarb z Kikoła
W 1832 r., w obrębie dawnego grodziska na wzgórzu kościelnym, znaleziono zakopany w ziemi skarb monet z XIV w.– tzw. brakteatów, zarówno krzyżackich, jak i polskich. Niestety, w czasie wojennej zawieruchy skarb ten zaginął i znany jest tylko z archiwalnych dokumentów.

Proboszczowie parafii p.w. św. Wojciecha w Kikole od roku 1903:

ks. Adolf Kukwa - 1903 - 1933
ks. Wojciech Wolski - 1933 – 1939
ks. Tadeusz Szmidt - 1939 – 1945
ks. Jan Dusiński - 1945 – 1947
ks. Wojciech Wolski - 1947 – 1949
ks. Feliks Grzelka - 1949 – 1956
ks. Bronisław Babinowski - 1956 – 1961
ks. Edward Prandota - 1961 – 1962
ks. Zenon Krupiński - 1962 – 1967
ks. Władysław Szczepanik - 1967 – 1968
ks. Stanisław Kilian - 1968 – 1990
ks. Tadeusz Korpusińsk - 1990 – 1993
ks. Władysław Woźniak - 1993 – 2003
ks. Grzegorz Ziętarski - od 2003 r.